The EDGE ™

Metoda Dmax

Miniaturyzacja i automatyzacai aparatury pomiarowej, poszerza możliwości dla trenerów, a nawet samych zawodników, którzy mogą samodzielnie oznaczać stężenie mleczanu (LA) we krwi. Zadaniem takich badań jest ocena efektów treningowych i ustalanie indywidualnej intensywności ćwiczeń (wskaźniki progu beztlenowego) lub diagnoza potencjalnych wyników sportowych (stężenie uzyskane po maksymalnych wysiłkach).

Powysiłkowe wartości tego kwasu mlekowego zależą od wielu czynników, do których zaliczyć można dietę i zapas glikogenu w organizmie. Pożywienie ubogie w węglowodany, powoduje zmniejszenie udziału w energetyce wysiłkowej i tym samym do obniżenia produkcji kwasu mlekowego - laktatu. Podobne zjawisko występuje także po wcześniejszym wykonaniu wyczerpującego wysiłku. Zatem jeżeli jako kryterium progu beztlenowego przyjmowana jest stała wartość LA - kwasu mlekowego, wynosząca 4 mmol×l-1, to u zawodników będących w opisywanym stanie następuje przesunięcie krzywej mleczanowej w prawo i pozorna poprawa wyników (ryc. 1a).

Treningi mogą odbywać się w różnych warunkach atmosferycznych, które również nie pozostają bez wpływu na stężenia mleczanów we krwi. Po takich samych wysiłkach wykonywanych w chłodzie obserwuje się mniejsze przyrosty LA kwasu mlekowego ( lactate )niż po wysiłkach w upale, co, podobnie tak jak w przypadku niskiego poziomu glikogenu, może to być błędnie odbierane jako poprawa adaptacji wysiłkowej (ryc. 1b)




Niższe stężenia mleczanów kwasu mlekowego LA obserwowane we krwi po wysiłkach wykonywanych w chłodzie mogą być skutkiem: większego udział lipidów w metabolizmie wysiłkowym, skurczu naczyń powierzchniowych i wolniejszej dyfuzji mleczanu z mięśni do krwi, a także mniejszego powinowactwa hemoglobiny do tlenu i w ten sposób łatwiejszego uwalnianie go w tkankach.

Również miejsce pobrania, stan nawodnienia organizmu, równowaga kwasowo-zasadowa, reaktywność na stres, stopień dojrzałości płciowej (u chłopców), a nawet faza cyklu miesiączkowego (u kobiet) mogą wpływać na wyniki oznaczeń poziomu kwasu mlekowego LA. Na przykład, stężenia kwasu mlekowego LA we krwi pobranej z opuszki palca są nieco wyższe niż z płatka ucha, podobnie wyższe są w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego niż drugiej.

Pozostaje jeszcze jedno bardzo istotne, choć często pomijane zagadnienie, które dotyczy aparatury pomiarowej. W Polsce obecnie najbardziej popularne są: The EDGE lactate firmy RedMed, mikrofotometr, firmy DR. LANGE; Accusport, firmy Roche i Lactate-Pro, firmy Arkray faktory - KDK. Jak pokazują badania porównawcze, analizując tą samą próbkę na wymienionych aparatach, można uzyskiwać nieco inne wyniki (ryc. 2a). Również trzeba mieć świadomość, że kiedy za kryterium progu beztlenowego przyjmowano 4 mmol×l-1 LA, to jego stężenie określano metodą enzymatyczną, która również nie jest identyczna z innymi metodami (ryc. 2b).

Stąd już nietrudno się domyśleć, że w zależności od aparatury, jaka wykorzystywana jest do oznaczeń, próg beztlenowy, przyjmowany dla stałej wartości LA = 4 mmol×l-1 (AT4), może odpowiadać różnym wartościom mocy (wskaźnik adaptacji wysiłkowej) i częstości skurczów serca (wskaźnik do regulowania intensywności treningu). Potwierdzeniem tego mogą być wyniki badań, które przeprowadzono na kajakarzach w Australijskim Instytucie Sportu (AIS). W tej samej próbce krwi, na czterech różnych aparatach, określano stężenie LA w stopniowanym wysiłku. W zależności od zastosowanej aparatury, uzyskiwano różne stężenia LA i tym samym różne wartości mocy progowej (ryc. 3).

Rozwiązaniem tego problemu może być metoda Dmax (ryc. 4), która na całym świecie zyskuje coraz większą popularność. Próg beztlenowy wyznaczany jest tu na podstawie dynamiki stężenia mleczanu we krwi, obserwowanej w wysiłku o stopniowo wzrastającej mocy (minimum 4-5 stopni).

W arkuszu kalkulacyjnym MS Excel utwórz wykres xy dla mocy i stężenia mleczanu. Wstaw linię trendu [1] (wielomian trzeciego stopnia) opisującego zależność moc/mleczan; od pierwszej wartości stężenia mleczanu przeciągnij poziomą linię [2] i wyznacz punkt, od którego następuje zwiększenie stężenia tego metabolitu powyżej wartości wyjściowych - jest to próg mleczanowy; połącz prostą [3] wyznaczony punkt z ostatnią z uzyskanych wartości stężenia mleczanu; skopiuj tę linię [4], a następnie przesuń ją tak, aby była styczna do linii trendu; od punktu styku przeciągnij linię do osi x i odczytaj na niej odpowiadającą mu moc - tu znajduje się próg beztlenowy [5].

Jak przedstawiono na ryc. 5 i w Tabeli 1, niezależnie od aparatury pomiarowej, metoda Dmax pozwoliła na uzyskanie takiej samej mocy progowej i takiej samej progowej częstości skurczów serca.

Metoda Dmax jest już rutynowo stosowana w diagnostyce zawodników. Dzięki eliminacji czynników wpływających na poziom mleczanu we krwi, pozwala na precyzyjne oszacowanie progu beztlenowego.